Spór o jawność zwolnień z kosztów sądowych w Sądzie Okręgowym w Białymstoku. W tle zawiadomienie do prokuratury i zarzuty wielomilionowych nadużyć.
Redakcja portalu SlonecznyStok.pl prowadzi wymianę korespondencji z Prezesem Sądu Okręgowego w Białymstoku w sprawie dostępu do informacji publicznej dotyczącej orzeczeń o zwolnieniu z kosztów sądowych. Sprawa dotyczy orzeczeń wydawanych m.in. wobec osób prawomocnie skazanych, poszukiwanych lub posiadających status podejrzanych w śledztwach dotyczących wielomilionowych oszustw i przywłaszczeń. W ocenie redakcji odmowa udostępnienia danych jest bezpodstawna, a brak wewnętrznej kontroli może skutkować zawiadomieniem organów ścigania.
Odmowa udostępnienia informacji o wydatkowaniu środków publicznych
W połowie września redaktor naczelny SlonecznyStok.pl Stanisław Bartnik złożył do Sądu Okręgowego w Białymstoku wniosek o udostępnienie wykazu orzeczeń o zwolnieniu z kosztów sądowych wydanych w ciągu ostatnich 5 lat wobec konkretnych osób fizycznych (m.in. R. G., K. D. oraz N. L.).
W odpowiedzi Prezes Sądu Okręgowego w Białymstoku poinformował, że udzielenie informacji o postępowaniach sądowych z udziałem konkretnych osób fizycznych nie stanowi informacji publicznej w rozumieniu ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej. Jednocześnie prezes sądu oświadczył, że nie stwierdza podstaw do podejmowania czynności nadzorczych w tych sprawach.
W ocenie redakcji takie stanowisko jest nie do pogodzenia z konstytucyjną zasadą jawności życia publicznego (art. 61 Konstytucji RP) oraz przepisami ustawy o dostępie do informacji publicznej. Przedmiotem wniosku nie są bowiem kwestie czysto prywatne, lecz formalne decyzje sędziów i referendarzy wpływające bezpośrednio na stan majątku Skarbu Państwa (rezygnacja z należnych dochodów budżetowych). Nawet w przypadku powoływania się na ochronę prywatności osób fizycznych, organ ma obowiązek wydać decyzję administracyjną lub udostępnić zanonimizowane orzeczenia, a nie zbywać wniosek zwykłym pismem informacyjnym.
Podejrzenie nienależnych zwolnień i obrót znacznymi środkami
Zwolnienie od kosztów sądowych w polskim prawie (art. 102 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych) ma charakter wyjątkowy i przysługuje wyłącznie osobom, które nie są w stanie ponieść tych kosztów bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i rodziny.
Tymczasem – jak wynika z oficjalnych informacji przekazanych przez Prokuraturę Okręgową w Białymstoku w toku śledztwa (sygn. 3001-2.Ds.23.2025) – wobec osób objętych zapytaniem ciążą bardzo poważne zarzuty karne. Dotyczą one m.in. podrabiania dokumentacji gospodarczej, działania na szkodę wierzycieli, a przede wszystkim nadużycia uprawnień i przywłaszczenia mienia na łączną kwotę przekraczającą 1,6 miliona złotych (w tym 212 tys. zł z jednej fundacji oraz niemal 1,44 mln zł z drugiej). Jeden z podejrzanych usłyszał aż 27 zarzutów dotyczących oszustw i fałszerstw, a kolejny zarzuty wyłudzenia poświadczenia nieprawdy oraz wielomilionowych nadużyć finansowych.
Obracanie tak znacznymi kwotami oraz charakter zarzucanych czynów rodzą uzasadnione podejrzenie, że osoby te nie spełniały w obiektywnym rozumieniu kryteriów ubóstwa wymaganego do uzyskania ulg ze środków publicznych. Ewentualne zwalnianie ich z kosztów procesowych mogło zatem doprowadzić do bezpodstawnego uszczuplenia dochodów Skarbu Państwa i udzielenia nienależnych korzyści majątkowych.
Wezwanie do kontroli i zapowiedź kroków prawnych
W wystosowanym 23 września 2026 r. piśmie redakcja wezwała Prezesa Sądu do pilnego podjęcia działań naprawczych, w tym:
- niezwłocznego zarządzenia kontroli wewnętrznej we wszystkich wydziałach sądu,
- ustalenia faktycznej skali ewentualnych zwolnień oraz łącznych kwot uszczupleń budżetowych,
- podjęcia działań mających na celu odzyskanie nienależnie umorzonych środków wraz z odsetkami ustawowymi.
Jak podkreślono w wystąpieniu, w przypadku dalszego braku udostępnienia wnioskowanych informacji publicznych oraz niewdrożenia czynności kontrolnych do dnia 28 września 2026 r., do prokuratury zostanie skierowane formalne zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstw.
Zawiadomienie ma dotyczyć podejrzenia przekroczenia uprawnień i niedopełnienia obowiązków służbowych (art. 231 k.k.), wyrządzenia szkody majątkowej w mieniu Skarbu Państwa (art. 296 k.k.), a także ewentualnego poplecznictwa (art. 239 k.k.) polegającego na utrudnianiu ujawnienia okoliczności ewentualnych nadużyć urzędniczych.
