HAGA / WARSZAWA — Przed Międzynarodowym Trybunałem Sprawiedliwości (MTS) w Hadze toczy się jedno z najważniejszych postępowań w historii współczesnego prawa międzynarodowego.
Sprawa Republiki Południowej Afryki przeciwko Izraelowi dotycząca stosowania Konwencji w sprawie zapobiegania i karania zbrodni ludobójstwa z 1948 roku. Postępowanie to wywołało globalną falę zaangażowania dyplomatycznego i prawnego.
Procedura interwencji przed MTS: jak państwa włączają się do procesu?
W postępowaniu przed Międzynarodowym Trybunałem Sprawiedliwości państwa trzecie nie stają się automatycznie współpozywającymi, lecz składają formalne wnioski lub oświadczenia o interwencji. Zgodnie ze Statutem MTS państwa mogą skorzystać z dwóch ścieżek procesowych:
— Art. 62 Statutu MTS: Pozwala państwu wnioskować o udział, jeśli wykaże, że rozstrzygnięcie sprawy może dotyczyć jego bezpośredniego interesu o charakterze prawnym.
— Art. 63 Statutu MTS: Przyznaje każdemu państwu-stronie danej konwencji (w tym wypadku Konwencji o ludobójstwie) prawo do przedstawienia własnej interpretacji jej przepisów. Taka wykładnia staje się w orzeczeniu wiążąca także dla państwa interweniującego.
Oficjalne dokumenty interwencyjne w rejestrze Trybunału złożyło dotąd ponad 20 państw i podmiotów międzynarodowych. Choć większość interwencji zmierza do poparcia wniosku RPA i rygorystycznego egzekwowania prawa humanitarnego, część państw zdecydowała się na interwencję procesową w obronie Izraela, prezentując restrykcyjną wykładnię definicji ludobójstwa.
Państwa, które złożyły formalne deklaracje lub wnioski o interwencję w MTS
Do rejestru Trybunału w Hadze wpłynęły dokumenty m.in. od:
— Nikaragui (złożyła wniosek jako pierwsza, w lutym 2024 r.)
— Kolumbii
— Libii
— Meksyku
— Palestyny
— Hiszpanii
— Turcji
— Chile
— Malediwów
— Boliwii
— Irlandii
— Kuby
— Belize
— Brazylii
— Komorów
— Belgii
— Paragwaju
— Holandii
— Islandii
— Namibii
— Stanów Zjednoczonych (interwencja z argumentacją formalną odrzucającą zarzuty o ludobójstwo i wskazującą na prawo Izraela do samoobrony)
— Węgier (interwencja procesowa wspierająca wąską wykładnię przepisów zbieżną ze stanowiskiem obrony)
— Fidżi (oświadczenie skupione na specyfice walk miejskich i konfliktów asymetrycznych)
Szeroki front poparcia politycznego i dyplomatycznego
Oprócz państw, które przeszły pełną ścieżkę formalnego złożenia dokumentów w Hadze, wyraźne poparcie polityczne dla skargi RPA oraz zamiar włączenia się w proces ogłosiły m.in.: Egipt, Jordania, Malezja, Indonezja, Bangladesz, Słowenia oraz Wenezuela.
Stanowisko wzywające do pociągnięcia Izraela do odpowiedzialności traktatowej jednogłośnie poparły również główne organizacje regionalne: Liga Państw Arabskich, Organizacja Współpracy Islamskiej (OIC) skupiająca 57 państw, a także Unia Afrykańska.
Znaczenie fali interwencji dla przyszłości orzecznictwa
Tak masowa liczba interwencji państw trzecich sprawia, że spór RPA z Izraelem stał się precedensem kształtującym standardy całego międzynarodowego wymiaru sprawiedliwości. W ocenie ekspertów prawa międzynarodowego, orzeczenie Trybunału w Hadze zdefiniuje na nowo:
— Obowiązek państw trzecich w zakresie zapobiegania zbrodniom wojennym i ludobójstwu (due diligence),
— Granice dopuszczalności działań zbrojnych w gęsto zaludnionych obszarach miejskich,
— Standard dowodowy wymagany do wykazania zamiaru ludobójczego (dolus specialis) w konfliktach zbrojnych XXI wieku.
